Cà phê Việt Nam đang đứng trước cơ hội tăng trưởng xuất khẩu nhờ lợi thế tuân thủ Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), nhưng thách thức về diện tích đạt chuẩn vẫn còn lớn.

Xuất khẩu nửa đầu năm giảm giá trị

Theo Cục Xuất nhập khẩu, Việt Nam đã xuất khẩu 1,05 triệu tấn cà phê trị giá 4,81 tỷ USD trong sáu tháng đầu năm, tăng 7,4% về lượng nhưng giảm 13,8% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Nguyên nhân chính là giá cà phê giảm mạnh sau khi nguồn cung toàn cầu phục hồi.

Vụ mùa 2026-27 toàn cầu dự kiến đạt khoảng 189 triệu bao, trong khi tiêu thụ dự kiến 179 triệu bao, tạo ra thặng dư khoảng 10 triệu bao, gây áp lực giảm giá.

Mục tiêu 9 tỷ USD và sự chuyển dịch sang chế biến sâu

Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (VICOFA) kỳ vọng sản lượng cà phê Việt Nam tăng 8-10% trong năm nay. Ngành đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 9 tỷ USD, so với mức kỷ lục 8,92 tỷ USD của năm 2025.

Hiện 91,7% lượng cà phê xuất khẩu vẫn là cà phê nhân thô, trong khi cà phê hòa tan và các sản phẩm giá trị gia tăng chỉ chiếm 8,3% về lượng, nhưng đóng góp 17% giá trị xuất khẩu. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của chế biến sâu.

Nhiều doanh nghiệp đã tăng tốc đầu tư nhà máy chế biến mới và mở rộng dây chuyền sản xuất để đáp ứng nhu cầu, đặc biệt từ Trung Quốc – thị trường đang tăng trưởng nhanh về cà phê hòa tan và rang xay.

EUDR: lợi thế cạnh tranh nhưng diện tích đạt chuẩn còn hạn chế

Việt Nam được EU phân loại là nước có rủi ro thấp theo EUDR, cho phép nhà nhập khẩu EU áp dụng thủ tục due diligence đơn giản hóa. Đây là lợi thế cạnh tranh đáng kể.

Châu Âu hiện là thị trường lớn nhất của cà phê Việt Nam, chiếm khoảng 55% lượng xuất khẩu, trong đó 27 nước EU chiếm hơn 45%.

Theo ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch VICOFA, người mua nước ngoài đang tích cực mua cà phê Việt Nam tuân thủ EUDR với mức giá cao hơn khoảng 50 USD/tấn so với cà phê thông thường.

Tuy nhiên, chỉ 35-40% diện tích trồng cà phê của Việt Nam đáp ứng đầy đủ yêu cầu truy xuất nguồn gốc EUDR. Điều này có nghĩa là phần lớn diện tích chưa sẵn sàng để hưởng lợi từ mức giá cao hơn.

Ý nghĩa cho doanh nghiệp xuất khẩu

Đối với các nhà xuất khẩu cà phê, việc đảm bảo truy xuất nguồn gốc đạt chuẩn EUDR không chỉ giúp tiếp cận thị trường EU dễ dàng hơn mà còn có thể bán được giá cao hơn. Tuy nhiên, nếu diện tích đạt chuẩn còn hạn chế, doanh nghiệp cần nhanh chóng mở rộng vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu.

Bài viết không nêu rõ thời điểm phân loại rủi ro thấp chính thức có hiệu lực, cũng như chi tiết các yêu cầu cụ thể của EUDR. Doanh nghiệp nên theo dõi thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường để cập nhật.

Việc tăng tỷ trọng cà phê chế biến sâu sẽ giúp cải thiện giá trị xuất khẩu, nhưng cũng đòi hỏi đầu tư lớn. Các doanh nghiệp cần cân nhắc chiến lược dài hạn để tận dụng cả hai xu hướng: EUDR và chế biến sâu.